Charakterystyka twóczości
Charles Baudelaire to jeden z największych poetów francuskich od czasów Francois Villona. Czym dla wieku XV był Villon, tym dla wieku XIX był Baudelaire. Każdy z nich, jeśli chodzi o poezję, stworzył tylko jeden tom wierszy, ale za to rewelacyjny. Kwiaty zła w poezji XIX wieku odegrały podobną rolę, jaką w poezji wieku XV odegrał Wielki testament. Oba dzieła na tle swoich czasów były czymś niezwykłym i stanowiły wyraz zasadniczego przełomu: inspirowały nowe epoki poezji. Wyrastały z postawy całkowitej dezaprobaty ich twórców wobec obyczajowej, społecznej i politycznej rzeczywistości, w której przyszło im żyć i tworzyć. Właśnie ta postawa najskrajniej bezkompromisowa nadała charakter rewolucyjny ich utworom również i w sensie artystycznym. Nowa sztuka słowa, nowy ich artyzm były wynikiem nowych przeżyć, doświadczeń zbiorowych i wydarzeń historycznych których czułymi mediami przewidującymi je w swoich utworach są zawsze poeci miary Villona i Baudelaire'a. Język podglebia społecznego staje się inspiracyjnym elementem ich inwencji poetyckiej, rozsadzającej stare kanony sztuki słowa. Podstawowe formy poezji Villona to średniowieczna ballada, rondo i oktawa, a podstawowe formy poezji Baudelaire'a to klasyczny sonet i tetrastych o rymach parzystych, przeplatanych i obejmujących. To, co przesądza o nowatorstwie ich utworów, pisanych w konwencji form tradycyjnych, to społecznie zdeterminowana treść modyfikująca te formy i przekształcająca je w odkrywczą postać wyrazu artystycznego.
Obu poetów zaliczyć należy, jakbyśmy dziś powiedzieli, do marginesu społecznego. Villon, biedaczyna pochodzenia chłopskiego, był autentycznym włóczęgą i rzezimieszkiem; Baudelaire, dobrze sytuowany młodzieniec pochodzenia inteligenckiego, był rozmyślnym nałogowcem i wy-kolejeńcem. Obaj z konieczności patrzyli na życie i społeczność, w której nie było dla nich miejsca, jak gdyby z boku, co pozwalało im ogarniać je w całości i osądzać z pozycji pozornie niezależnej miarą swoiście pojmowanej moralności. To było powodem ich społecznej anatemy i wyobcowania. Niezwykła poezja tych wyklętych, bo poza nawiasem ówczesnych norm i konwenansów egzystujących poetów, była rekompensatą za osobistą niedolę i nędzę ich zmarnowanego życia.
Stwierdzenie talentu poety nie określa jeszcze charakteru jego twórczości, o którym według Hipolita Taine'a decyduje dopiero pochodzenie twórcy, środowisko, w którym tworzy, i czas, w którym żyje. Twórczość Baudelaire'a jest potwierdzeniem i zarazem zaprzeczeniem tej głośnej swego czasu tezy znakomitego teoretyka naturalizmu, o kilka zaledwie lat młodszego od poety. Jeśli chodzi o całość pisarstwa Baudelaire'a, to ogólny jego charakter zdaje się potwierdzać doktrynę Taine'a, jeśli jednak chodzi o gorejące jądro tego pisarstwa - poezję - to zdaje się jej gruntownie zaprzeczać. Biologia, socjologia i psychologia, owszem, determinują ogólny charakter poezji Baudelaire'a, ale jej szczególnej specyfiki, wyrażającej się w artyzmie, a wyróżniającej ją spośród twórczości jego współczesnych, nie daje się przecież wytłumaczyć przyczynami wspólnego z nimi pochodzenia, środowiska i czasu. Raczej osobliwy rodzaj talentu, który jest więcej kwestią pewnego odchylenia od normy, niż wynikiem określonych okoliczności, decyduje tutaj o istocie wyrazu i określa bez reszty zdumiewający fenomen tej poezji. Bo czymże innym wytłumaczyć jej jaskrawą odrębność, skoro ten sam strumień doświadczeń, właściwy wspólnemu środowisku i wspólnemu momentowi historycznemu, przepływał, że tak powiem, przez układy wrażliwości i Baudelaire'a, i jego rówieśnych, a tylko w nim jednym spowodował tak odmienne i swoiste reakcje? Trzeba jeszcze dodać dla jasności sprawy, że o rodzaju talentu i jego skali decyduje, owszem, biologia, ale w sensie, jak dotychczas jeszcze, nie reguły, lecz przypadku. Można więc w części przyznać słuszność Tai-ne'owi i powiedzieć, że ten przypadek dzięki tylko sprzyjającym warunkom danego miejsca i czasu może się ujawnić i egzystować. Takie warunki dla twórczości tego typu, co poezja Baudelaire^, ukształtowały się we Francji w drugiej i trzeciej ćwierci wieku XIX.
Baudelaire urodził się w Paryżu, którego nie opuszczał prawie przez całe życie, prócz kilku lat we wczesnej młodości spędzonych w Lyonie oraz kilku miesięcy pod Pirenejami i na wyspach Oceanu Indyjskiego. Żył w okresie brzemiennym w wypadki społeczne i polityczne między rokiem 1821 a 1867. Był to czas gwałtownego awansu mieszczaństwa, agonii feudalnej arystokracji i narodzin nowoczesnego proletariatu. Baudelaire z racji swego pochodzenia inteligenckiego, a przede wszystkim z racji wyboru przez siebie misji niezależnego artysty, uważał, że nie należy
do żadnej z tych formacji społecznych. Konse] wencją tej jego absencji i nonkonformizmu by wyobcowanie, które poeta potwierdzał świad mym aktem swojej woli. Jean Paul Sartre, aut analitycznego studium poświęconego Baudeh re'owi, twierdzi, że był to rodzaj perfidnej prz kory poety wobec opinii publicznej, którą pr wokował ustawiczną mistyfikacją, dając ty upust swej pogardzie dla czasu i społeczeństw w którym żył, ale jakby ponad nim, na margir sie spraw i dziejów ludzkich.
A przecież przeżył dwie rewolucje społecz o znaczeniu i rezonansie światowym: lipcową 1830 roku i czerwcową w 1848 - i choć w o brał niejaki udział (w pierwszej jako zbuntowa uczeń, w drugiej jako przypadkowy agitat żadnego one wpływu nie wywarły na jego tw' czość ani żadnego w niej nie zostawiły ślai Nic z aktualnej kroniki ówczesnych wydar2 nie znalazło miejsca w jego utworach - na miast sam inwektywny ich charakter, ich poi ra tonacja i cała filozofia negacji były kate rycznym potępieniem epoki użycia i cynizmu, tle kwietystycznej euforii Drugiego Cesarst ukazanie się Kwiatów zła było szokującym \ zwaniem oficjalnie panującej beztroski, kan niem obrazy dla społeczeństwa, zamachem na CK JeS° istnienia, za co odpłaciło mu ono róv miarą lekceważenia i wzgardy.
